• RSS
  • Wersja tekstowa
Artykuł archiwalny

Grupowe zwolnienia

– Regulowane ustawą z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844):

1. Definicja.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników „zwolnienia nazwane są grupowymi jeżeli następuje rozwiązanie przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę lub na mocy porozumienia stron w okresie nieprzekraczającym 30 dni, gdy zwolnienie obejmuje:

- 10 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników,
- 10% pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 100, jednakże mniej niż 300 pracowników,
- 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 300 lub więcej pracowników.


Umowa o pracę w ramach grupowych zwolnień może być rozwiązana tylko
z inicjatywy pracodawcy. To on musi wypowiedzieć umowę o pracę lub wystąpić z propozycją jej rozwiązania na mocy porozumienia stron. Rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron musi dotyczyć co najmniej 5 pracowników, aby była mowa o zwolnieniach grupowych.
Liczbę „co najmniej 20” pracowników ustala się biorąc pod uwagę wszystkie osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę bez względu na wymiar czasu pracy, na jaki zawarte są umowy o pracę. Nie jest również istotne, czy pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania czy spółdzielczej umowy o pracę. Nie wlicza się natomiast osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych: umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy agencyjnej, a także osób wykonujących pracę nakładczą (tzw. chałupników).
Okres 30 dni, w którym liczba rozwiązywanych z pracownikami stosunków pracy decyduje o tym, czy zwolnienia te mają charakter zwolnień grupowych, może rozpocząć się w dowolnym dniu miesiąca i liczy się od daty pierwszego wypowiedzenia.
Do ustalenia tego okresu liczy się daty wypowiedzeń lub porozumień rozwiązujących stosunek pracy (pod warunkiem, że jest ich co najmniej 5), a nie daty rozwiązania umowy o pracę.
Do grupy pracowników zwalnianych w ramach zwolnień grupowego nie wlicza się pracowników, z którymi:

- umowy o pracę rozwiązują się z upływem czasu na które były zawarte;
- pracodawca wypowiedział umowę o pracę z przyczyn dotyczących pracowników;
- stosunek pracy został rozwiązany bez wypowiedzenia;
- stosunek pracy wygasł.

2. Tryb postępowania przy grupowych zwolnieniach.

Pracodawca zamierzający dokonać zwolnień w ramach grupowych zwolnień zobowiązany jest skonsultować zamiar przeprowadzenia zwolnienia z zakładowymi organizacjami u niego działającymi. Pracodawca powinien przeprowadzić konsultacje ze wszystkimi związkami zawodowymi, które u niego działają. Jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi organizacjami, pracodawca uzgadnia treść porozumienia z organizacjami reprezentatywnymi w danym zakładzie.
Jeżeli w danym zakładzie nie działają zakładowe organizacje związkowe uprawnienia tych organizacji w sprawach konsultacji dotyczących grupowych zwolnień przysługują przedstawicielom pracowników wyłonionych w trybie przyjętym u danego pracodawcy. Na konsultacje w myśl art. 2 ust. 3 ustawy, pracodawca zobowiązany jest przedstawić na piśmie informacje dot.:

- przyczyn zamierzonego zwolnienia grupowego;
- liczby zatrudnionych pracowników;
- liczby pracowników objętych zamiarem zwolnienia;
- grup zawodowych, do których należą zwalniani pracownicy;
- okresu w ciągu którego nastąpi zwolnienie;
- proponowanych kryteriów doboru pracowników do grupowego zwolnienia;
- kolejności dokonywania zwolnień;
- propozycji rozstrzygnięcia sprawa pracowniczych związanych z zamierzonym grupowym zwolnieniem;
- sposobu ustalenia i wysokości należnych pracownikom świadczeń pieniężnych.


Ustawa o zwolnieniach grupowych nie precyzuje szczegółowo terminu, w jakim pracodawca przekazuje związkom zawodowym zawiadomienie o planowanych zwolnieniach. Statuuje się opinię, że powinno to nastąpić w terminie umożliwiającym zgłoszenie w ramach konsultacji odpowiednich propozycji.
Konsultacje mogą trwać do 20 dni, a ich celem jest zawarcie porozumienia w sprawie grupowych zwolnień. W przedmiotowym porozumieniu określa się zasady postępowania w sprawach dot. pracowników objętych zamiarem grupowego zwolnienia oraz obowiązki pracodawcy w zakresie rozstrzygnięcia innych spraw pracowniczych
z tym związanych.
W przypadku gdy nie jest możliwe zawarcie porozumienia z zakładowymi organizacjami związkowymi lub gdy u danego pracodawcy nie działają związki zawodowe, pracodawca jest zobligowany do wydania regulaminu grupowych zwolnień, który ustala zasady zwolnień grupowych.
Pracodawca jest związany postanowieniami porozumienia lub regulaminu grupowych zwolnień co oznacza, że nie może odstępować od jego treści w zakresie doboru pracowników do zwolnienia czy kolejności i terminów dokonywania wypowiedzeń. Wypowiedzenie dokonane sprzecznie z porozumieniem lub regulaminem grupowych zwolnień jest niezgodne z prawem i powoduje powstanie indywidualnych roszczeń pracowniczych.
Oprócz zawarcia porozumienia lub regulaminu grupowych zwolnień, pracodawca ma obowiązek przekazać na piśmie właściwemu powiatowemu urzędowi pracy te same informacje, które jest zobowiązany przekazać związkom zawodowym bez informacji dot. sposobu ustalenia i wysokości należnych pracownikom świadczeń pieniężnych.
Po zawarciu porozumienia lub wydaniu regulaminu grupowych zwolnień, pracodawca ma obowiązek zawiadomić na piśmie powiatowy urząd pracy o przyjętych ustaleniach. Art. 2 ust. 6 ustawy, nie określa w jakim terminie informacja powinna zostać przekazana do urzędu pracy. Względy celowości przemawiają za tym, iż należy to zrobić równolegle z zawiadomieniem związków zawodowych. Końcowym dopuszczalnym terminem wydaje się być dzień przed zawarciem porozumienia lub zawarciem regulaminu grupowych zwolnień.
Kopię zawiadomienia zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, pracodawca przekazuje związkom zawodowym, by te mogły skorzystać z prawa wydania opinii do urzędu pracy w sprawie zwolnień grupowych. W przypadku gdy u danego pracodawcy nie działają związki zawodowe, to kopie zawiadomienia przekazuje się przedstawicielom pracowników wyłonionym w trybie przyjętym u danego pracodawcy.

3. Wypowiedzenie umowy o pracę w ramach grupowych zwolnień.
Wypowiedzenie pracownikowi
stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia może nastąpić dopiero po powiadomieniu urzędu pracy, a jeżeli nie jest ono wymagalne nie wcześniej niż z upływie 30 dni od daty zawarcia porozumienia lub wydania regulaminu grupowych zwolnień. Powyższe dotyczy terminu, w którym pracodawca może wypowiedzieć stosunek pracy, natomiast skutek tego wypowiedzenia, czyli rozwiązanie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia może nastąpić nie wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia zawiadomienia urzędu pracy, a w przypadku gdy nie jest ono wymagalne, nie wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia zawarcia porozumienia lub wydania regulaminu grupowych zwolnień. Postanowienia art. 6 ust. 2 ustawy, mają zastosowanie również do porozumienia stron, jeżeli następuje ono
z inicjatywy pracodawcy i obejmuje co najmniej 5 pracowników.
W przypadku gdy z zakładowymi organizacjami związkowymi nie zostało zawarte porozumienie, wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony musi być uzasadnione, a jego zamiar pracodawca jest zobowiązany skonsultować ze związkami zawodowymi. W sytuacji zawarcia porozumienia, pracodawca nie jest zobligowany prowadzić indywidualnych konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę.
Wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę w ramach grupowego zwolnienia jest możliwe w stosunku do pracownika, który przebywa na urlopie co najmniej 3 miesiące (dot. to również urlopu wychowawczego udzielonego na okres dłuższy niż 3 miesiące), a także innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jeżeli upłynął okres uprawniający pracodawcę do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.
Również w ramach grupowego zwolnienia, pracodawca może wypowiedzieć umowy o pracę zawarte na czas określony lub na czas wykonywania określonej pracy za 2 - tygodniowym wypowiedzeniem, nawet jeżeli strony nie zawarły w umowie o pracę klauzuli o możliwości jej wypowiedzenia na postawie art. 33 k.p..
W okresie objęcia szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy pracownikowi:

- któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do emerytury;
- w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego i pracownikom – ojcom wychowujących dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego;
- będącemu członkiem rady pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego;
- będącemu członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej;
- będącemu członkiem zakładowej organizacji związkowej, upoważnionemu do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy;
- będącemu członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego lub europejskiej rady zakładowej;
- będącemu członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego, organu przedstawicielskiego lub przedstawicielem pracowników w spółce europejskiej;
- będącemu członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego, organu przedstawicielskiego lub przedstawicielem pracowników w spółdzielni europejskiej;
- będącemu członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego, zespołu przedstawicielskiego albo przedstawicielem pracowników w radzie nadzorczej spółki powstałej w wyniku połączenia transgranicznego spółek;
- będącemu społecznym inspektorem pracy;
- powołanemu do odbycia czynnej służby wojskowej, służby zastępczej, zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego;
- będącemu członkiem rady pracowników lub określonym w porozumieniu, o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz. U. Nr 79, poz. 550), przedstawicielem pracowników uprawnionym do uzyskiwania od pracodawcy informacji i prowadzenia z nim konsultacji.


Wypowiedzenie pracownikom warunków pracy i płacy w ramach grupowych zwolnień jest dopuszczalne w czasie przebywania pracownika na urlopie wypoczynkowym, okolicznościowym, a także przebywania przez pracownika na zwolnieniu lekarskim.
Jeżeli w wyniku wypowiedzenia zmieniającego nastąpiłoby obniżenie wynagrodzenia, pracownikom, o których mowa powyżej, zgodnie z treścią art. 5 ust. 6 ustawy, do końca okresu, w którym korzystaliby ze szczególnej ochrony, przysługuje dodatek wyrównawczy obliczony według zasad wynikających z kodeksu pracy.

4. Zwolnienia „indywidualne” w ramach grupowych zwolnień.
Na mocy art. 10 ustawy, pracodawca może indywidualnie rozwiązać stosunek pracy z pracownikiem, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki:

- pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników;
- zwolnienie obejmuje mniej niż 10 pracowników, gdy stale zatrudnionych jest 100 pracowników, mniej niż 10% dla pracodawcy zatrudniającego od 100 do 300 pracowników i mniej niż 30, gdy pracodawca zatrudnia powyżej 300 pracowników;
- rozwiązanie następuje z przyczyn niedotyczących pracownika;
- przyczyny niedotyczące pracownika stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron.


W ramach zwolnień indywidualnych pracodawca może rozwiązać stosunek pracy w drodze wypowiedzenia, także pracownikom, których stosunek pracy podlega szczególnej ochronie określonej w przepisach odrębnych i wobec, których dopuszczalne jest wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia, pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu. Jeżeli zakładowa organizacja związkowa zgłosi sprzeciw od wypowiedzenia indywidualnej umowy o pracę pracownikowi, który podlega szczególnej ochronie nie można wypowiedzieć stosunku pracy.
Pracodawca może wypowiedzieć warunki pracy i płacy pracownikom, których stosunek pracy podlega szczególnej ochronie jeżeli nie jest możliwe dalsze ich zatrudnianie na dotychczasowych stanowiskach pracy.
Jeżeli wypowiedzenie warunków pracy i płacy powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownikom przysługuje, przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy, dodatek wyrównawczy. Prawo do dodatku wyrównawczego nie przysługuje pracownikom, których szczególna ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę wynika z art. 41 k.p. tj. będącym na urlopie wypoczynkowym urlopie bezpłatnym, zwolnieniu lekarskim.

5. Odprawa.

W myśl art. 8 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, pracownikowi w związku
z rozwiązaniu stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia przysługuje odprawa pieniężna. Wysokość odprawy pieniężnej, jeżeli nie określa jej obowiązujący w zakładzie pracy regulamin wynagradzania bądź układ zbiorowy pracy, wynosi:

- jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;
- dwumiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;
- trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.


Warunkiem nabycia prawa do odprawy z tytułu grupowych zwolnień jest rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika.
Wyznacznikiem wysokości odprawy jest staż pracy. W myśl doktryny
i orzecznictwa prawa pracy, okres zatrudnienia u danego pracodawcy obejmuje nie tylko bieżące zatrudnienie, ale także każdy poprzedni okres zatrudnienia u tego pracodawcy, nawet sprzed kilku lub kilkunastu lat. Do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy wlicza się również zatrudnienie u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana pracodawcy nastąpiła w wyniku przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę ( art. 231 k.p.). Odprawę ustala się wg zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.
Również rodzaj zawartej z pracownikiem umowy nie wpływa na uprawnienie do otrzymania odprawy, bowiem ustawa nie określa jednoznacznie, że odprawa należy się tylko przy umowach zawartych na czas nie określony. Stanowi tylko o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę, którą zgodnie z art. 25 k.p. może być umowa zawarta na czas nie określony, na czas określony lub na czas wykonywania określonej pracy.
Zgodnie z treścią art. 8 ust. 4 ustawy, wysokość odprawy pieniężnej nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.
Termin zapłaty odprawy wynika z określenia, iż przysługuje ona pracownikowi "w związku z rozwiązaniem stosunku pracy". Prawo do odprawy pracownik nabywa zatem z upływem ostatniego dnia trwania stosunku pracy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 października 1999 r., I PKN 320/99 (OSNAPiUS 2001, z. 22, poz. 806) "odsetki za opóźnienie z wypłatą odprawy (art. 481 k.c. w zw. z art. 300 k.p.) przysługują od dnia następującego po dniu ustania stosunku pracy" .
Pracodawca jest obowiązany wypłacić odprawę w tym samym miejscu
co wynagrodzenie, to jest w miejscu określonym w regulaminie pracy lub innych przepisach prawa pracy (art. 86 § 1 k.p.).

6. Obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika zwolnionego w ramach grupowych zwolnień.
Pracodawca ma obowiązek ponownie zatrudnić pracownika, z którym rozwiązał stosunek pracy w ramach grupowego zwolnienia, jeżeli zostaną spełnione następujące warunki:

- pracownik musi zgłosić chęć ponownego zatrudnienia w ciągu 12 miesięcy od rozwiązania stosunku pracy;
- pracodawca musi zatrudniać pracowników spoza zakładu na stanowisko zwolnionego pracownika bądź w tej samej grupie zawodowej;
- nie upłynął okres 15 miesięcy na ponowne jego zatrudnienie.


W związku z tym, że przepisy ustawy nie wskazują w jakiej formie należy złożyć zgłoszenie, zgłoszenie się pracownika do pracy, może nastąpić przez każde zachowanie się pracownika, które ujawnia jego zamiar powrotu do pracy w sposób dostateczny.
Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić zgłoszenie pracownika, a w przypadku braku pozytywnego ustosunkowania się do niniejszego zgłoszenia i pomimo spełnienia warunków określonych powyżej, pracownik może dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej.


7. Wybrane pytania i odpowiedzi dot. zwolnień grupowych.

1. Jestem zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony do 30.06.2009 r. Czy w przypadku redukcji zatrudnienia mogę być wcześniej zwolniony? Czy w przypadku zwolnienia będę miał prawo do odprawy pieniężnej, jeżeli to nie jest zwolnienie grupowe?

Jeżeli pracodawca nie dokonuje grupowych zwolnień to może wypowiedzieć pracownikowi umowę o prace na czas określony tylko wtedy gdy umowa została zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy i przewiduje klauzulę dopuszczającą wypowiedzenie
z dwutygodniowym okres wypowiedzenia lub dłuższym. Ustawa o tzw. zwolnieniach grupowych nie wyłącza spod obowiązywania pracowników zatrudnionych na umowę o pracę na czas określony. Jednakże w przypadku wypowiedzeń ze strony pracodawcy tym pracownikom, problem z ustaleniem prawa do odprawy pieniężnej wynika z tego, że pracodawca nie musi podawać przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie. Obowiązek podania przez pracodawcę przyczyny występuję przy wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Dlatego też, tylko przed Sądem Pracy pracownicy mogą dochodzić odprawy pieniężnej, jeżeli wykażą że wyłączną i jedyną przyczyną wypowiedzenia była okoliczność niedotyczącą pracownika.

2. Czy w razie zatrudnienia na 1 etatu pracownikowi zwolnionemu przysługuje odprawa, jeżeli pracuje jeszcze w drugim zakładzie ?
Zasady otrzymania odprawy pieniężnej reguluje ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. z 2003r. Nr 90, poz. 844). Warunkami nabycia prawa do odprawy pieniężnej są przyczyna niedotycząca pracownika oraz zatrudnianie przez pracodawcę co najmniej 20 pracowników w dniu wypowiedzenia. Przepisy nie różnicują prawa do odprawy w zależności od wymiaru etatu oraz nie wyłączają z powodu zatrudnienia u drugiego pracodawcy.

3. Osiągnąłem już wiek emerytalny. Czy w przypadku likwidacji stanowiska będę miał prawo do odprawy z tego tytułu czy też odprawy emerytalnej?
Pracownik, który otrzymał wypowiedzenie od pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników z przypadku likwidacji stanowiska pracy jest uprawniony do odprawy pieniężnej, a także do odprawy emerytalnej, jeżeli bezpośrednio po ustaniu stosunku pracy przejdzie na emeryturę.

4. Czy pracownik korzystający z urlopu wychowawczego może być zwolniony z przyczyn ekonomicznych ?
Przepisy dopuszczają możliwość wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego tylko przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników, w czasie urlopu trwającego co najmniej 3 miesiące w ramach grupowych zwolnień lub indywidualnych.

5. Pracodawca z powodu ciężkiej sytuacji gospodarczej proponuje niektórym pracownikom zmniejszenie wymiaru czasu pracy z pełnego etatu na 1. Czy ma do tego prawo?
Warunki pracy i płacy np. wymiar etatu, mogą się zmienić na podstawie wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 k.p.) lub porozumienia zmieniającego. Dla skuteczności porozumienia zmieniającego wymagana jest zgoda zarówno pracodawcy, jak i pracownika. Brak zgody pracownika uniemożliwia zawarcie porozumienia i zmianę warunków zatrudnienia. Natomiast wypowiedzenia zmieniającego może dokonać tylko pracodawca poprzez zaproponowanie pracownikowi na piśmie nowych warunków np. z powodu ciężkiej sytuacji gospodarczej uniemożliwiającej zatrudnianie w pełnym wymiarze.
W razie odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych warunków pracy lub płacy, umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia. Jeżeli pracownik przed upływem połowy okresu wypowiedzenia nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków, uważa się, że wyraził zgodę na te warunki. Pismo pracodawcy wypowiadające warunki pracy lub płacy powinno zawierać pouczenie w tej sprawie. W razie braku takiego pouczenia, pracownik może do końca okresu wypowiedzenia złożyć oświadczenie o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków.

6. Czy ochrona pracownika przed zwolnieniem grupowym w wieku przedemerytalnym dotyczy także emerytur z tytułu pracy w warunkach szczególnych ?
Pracownicy uprawnieni do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych są również pod ochroną przed wypowiedzeniem. W przypadku zwolnień grupowych, pracodawca może tym osobom zmienić tylko warunki zatrudnienia, jednakże jeżeli będzie się to wiązało z obniżeniem wynagrodzenia, pracownicy ci są uprawnieni do dodatku wyrównawczego w okresie ochrony.

GIP Przejdź do GIP Porady prawne

Kalendarium

PWŚCPSN
28293031123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031

Wypadki